یکی از انواع شیرهای صنعتی، شیر کشویی میباشد که کاربرد زیادی در صنعت دارد و در هر گونه از کارخانجات و یا شرکتها قابل استفاده میباشد و این شیر متشکل از یک دیسک کشویی (دروازه ای) یا گُوِه میباشد و در آن تعبیه شده است. این دیسک جهت قطع و وصل کردن جریان در سیستم لولهکشی، عمود بر جهت جریان حرکت میکند. این شیر دارای حرکت خطی است و فقط در وضعیت کاملاً باز یا کاملاً بسته قرار میگیرد.در صورتی که شیر کاملا باز میباشد، در واقع دیسک کاملاً از سر راه جریان کنار رفته است، بنابراین عملاً هیچگونه مقاومتی در برابر جریان وجود ندارد.
به همین دلیل زمانی که جریان از داخل شیر عبور میکند، افت فشار بسیار کم خواهد بود. و در صورتی که شیر بسته باشد، جهت دستیابی به آببندی مناسب، باید تماس ۳۶۰ درجه سطح بین دیسک و نشیمنگاهها (seat) وجود داشته باشد. جهت آشنایی با شیر کشویی یا دروازه ای پیشنهاد میشود این مقاله را مطالعه نمایید.
استفاده درست از این شیر بسیار مهم است و نبایستی از شیر کشویی کیتز برای تنظیم یا کنترل جریان استفاده کرد، زیرا کنترل دقیق جریان با استفاده از این شیر امکانپذیر نیست. اگر شیر را در حالت نیمه باز قرار داده شود، ممکن است شدت بالای جریان باعث فرسایش دیسک و سطح نشیمنگاه شود و همچنین باعث ایجاد نویز و لرزش شود.
بطور کلی شیر کشویی در دو دسته تولید میشوند:
- شیر کشویی زبانه فلزی
- شیر کشویی زبانه لاستیکی
قابل توجه میباشد که شیر کشویی زبانه لاستیکی و شیر کشویی زبانه فلزی هر یک به دسته های دیگری از نظر سایز تقسیم می شوند:
- شیر کشویی زبانه لاستیکی
- شیر کشویی زبانه لاستیکی F4
- شیر کشویی زبانه لاستیکی F5
- شیر کشویی زبانه فلزی
- شیر کشویی زبانه فلزی F4
- شیر کشویی زبانه فلزی F5
اجزای شیر دروازه ای یا کشویی
بدنه (Body) : این قسمت در واقع بخشی از شیر است که به سایر تجهیزات و اقلام وصل شده است و این اتصال از نوع فلنج، بدنه یا پیچ نیز میتواند باشد.
سرفلکه (Handweel) : جهت باز و بسته کردن شیر کشویی از سر فلکه استفاده میشود.
بونت (Bonnet) : در این قسمت معمولا قسمتهای متحرک شیر کشویی قرار میگیرند و از طریق پیچ به بدنه وصل میشود.
تریم (Trim) : این بخش شامل مجموعه ای از دیسک، استم و سیت رینگهای یک شیر کشویی محسوب میشود.
انواع کلی شیر کشویی
- شیر کشویی با گُوِه سخت
- شیر کشویی با گُوِه انعطافپذیر
- شیر کشویی با گُوِه اسپلیت یا دیسک موازی
- شیر کشویی با استم بالا رونده (OS & Y)
- شیر کشویی با استم غیر بالا رونده (رزوه داخلی)
- گیت های موازی گسترش دهنده
- دروازه های دال
- گیت اسلاید موازی
انواع شیر کشویی بر اساس اتصال بونت و بدنه
بونت رزوه ای: ساده ترین طرح موجود در بازار و همچنین ارزان ترین شیر در زمینه شیرهای کشویی میباشد.
بونت پیچ و مهره ای: یکی از متداول ترین طرح شیرهای کشویی است که در تولید استفاده میشوند. این طرح برای ایجاد آببندی بین بدنه و بونت، نیازمند گسکت است.
بونت جوشی: این نوع از شیر کشویی نیاز به جداسازی قطعات ندارد و وزن این طرح نسبت به بونت پیچ و مهرهای کمتر است.
بونت پِرِسی: جهت کاربردهایی با دما و فشار بالا معمولا از این نوع از شیرکشویی استفاده میشود. هرچه فشار حفره بدنه بیشتر باشد، نیروی وارده به گسکت نیز بیشتر خواهد بود.
مزایای استفاده از شیر کشویی یا دروازه ای
باز و بسته کردن سهل شیر کشویی در سیستم لوله کشی
آب بندی کامل در هنگام بسته بودن شیر کشویی
باز بودن مسیر به اندازه قطر لوله در هنگام باز بودن شیر کشویی
عدم نیاز به سرویس دوره ای
عدم نیاز به نگهداری در طول زمان بهره برداری از شیر کشویی
استفاده چدن داکتیل در زبانه فلزی شیر کشویی
استفاده رینگ برنزی یا استیل در زبان فلزی شیر کشویی جهت آب بندی بهتر
دارای دریچه های دو طرفه که میتوان از این شیر ها در دو جهت استفاده کرد
افت فشار در این نوع از شیرها فشار بسیار کم است.
معایب شیر کشویی
- دریچه های شیر کشویی جهت تنظیم جریان اصلا مناسب نیستند.
- شیرهای کشویی قابلیت باز و بسته شدن به سرعت را ندارند و به کندی عمل میکنند.
- شیر کشویی نیمهباز لرزش و نویز ایجاد میکند.
- شیرهای کشویی مناسب محیطی که تمایل به رسوب زیاد یا پوسته شدن دارد، نیستند و همچنین برای سیالاتی که شامل اجسام جامد ناکارآمد میباشند و به جهت سختی، خطر آسیب رسیدن سطح نشیمنگاه را به دنبال دارند.
- تعمیراتی نظیر آببندی و سمباده زدن نشیمنگاهها به دلیل دسترسی محدود به آنها دشوار است.
